15 Yaş Altındaki Bireylere Sosyal Medya Yasağı ile Yasağın Hukuki/Siyasi Boyutu Üzerine Değerlendirme
- İsmail Egemen KENGER
- 4 Nis
- 3 dakikada okunur
Son günlerde TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu’ndan geçen "Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi", dijitalleşen dünyada çocukların korunması ile bireysel özgürlükler arasındaki ince çizgiyi yeniden tartışmaya açtı. 29 maddelik bu torba yasa teklifinin en dikkat çeken kısmı ise şüphesiz 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya ve dijital oyun platformlarına erişimine getirilecek kısıtlamalar. Peki, bu düzenleme neleri değiştiriyor, bu düzenlemeden etkilenecekler gerçekten sadece çocuklar mı ve düzenleme hangi hukuki riskleri barındırıyor?
Çocukların Sosyal Medyaya Girişinin Yasaklanması
Üzerine Bakış Açıları
Hukuki açıdan bakıldığında bu mesele, "Çocuğun Üstün Yararı" ilkesi ile "Bilgiye Erişim Hakkı" arasındaki çatışmadır. Çocukların sosyal medya mecralarına girişinin yasaklanmasını destekleyenler bakımından; siber zorbalık, cinsel istismar riskleri ve dijital bağımlılığın çocukların mental gelişimi üzerindeki yıkıcı etkilerini öne sürülmektedir. Eleştirel yaklaşımcılarda ise, yasaklamanın çocukları dijital dünyadan tamamen koparmayacağı, aksine onları denetimsiz ve daha tehlikeli platformlara itebileceği savunulmaktadır. Tamamen yasaklama yerine, güvenli bir dijital ekosistemin inşasının, modern hukuk sistemleri nazarında daha "ölçülü" bir müdahale olarak görüldüğü söylenmelidir.
Küresel Bir Trend Olarak Sosyal Medya Yasağı: Yurt Dışındaki Örnekler
Türkiye bu konuda yalnız değil. Sosyal medyanın çocuklar bakımından yıllar geçtikçe daha tehlikeli bir hal olduğu diğer ülkelerce de gözlemlenmiştir. Nitekim bu konuda bazı ülkeler şimdiden önlemler almış, bazı ülkelerse önlem alma çalışmalarını başlatmıştır. Örnek vermek gerekirse;
ABD (Florida): Yakın zamanda 14 yaş altı çocukların sosyal medya hesabı açmasını tamamen yasaklayan, 14-15 yaşındakiler için ise ebeveyn onayı şartı koşan bir yasa üzerine çalışmalar başlatıldı.
Fransa: Fransa Senatosu, 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medyaya erişimini kısıtlayacak bir planı onayladı.
İngiltere: Parlamento'nun üst kanadı olan Lordlar Kamarası, Avusturalya'daki benzer yasayı örnek alarak 16 yaşın altındaki çocuklar ve gençler için sosyal medya yasağı getirilmesi üzerine düzenlemeyi onayladı.
Avustralya: 2025 Aralık ayında, 16 yaş altındakilerin sosyal medya kullanmasını yasaklayan ve dünyadaki en katı düzenlemelerden biri olarak görülen yasa yürürlüğe girdi.
Avusturya: Haziran sonuna kadar bir yasa taslağının hazırlanacağı söylendi. Asgari yaş sınırı getiren ve parlamentonun onayını gerektiren planın ne zaman yürürlüğe gireceği ise şimdilik net değil.
Sosyal Medyada Anonimlik Özgürlüğü
İfşalanma ve Devlet Denetimi Riskleri
Yasa teklifinin en kritik hukuki risklerinden biri, platformlara getirilen "etkin yaş doğrulama sistemleri" kurma zorunluluğudur. Eğer bu doğrulama, kullanıcıların T.C. Kimlik numarası veya resmi kimlik belgelerini sisteme yüklemesi yoluyla yapılırsa, dijital dünyada "anonim dolaşabilme özgürlüğü" fiilen sona erecektir.
Nitekim bu noktada, kimlik doğrulama yönteminin, çocukların sosyal medya mecralarından uzak tutulması amacıyla değil; karşıt fikirleri paylaşan kullanıcıları ifşalama üzerine de kullanılabileceği tehdidi doğmaktadır. Kullanıcıların dijital ayak izlerinin gerçek kimlikleriyle silinemez bir şekilde eşleşmesi, tüm kullanıcıları, "gözetim toplumu psikolojisi" düşüncesine yaklaştıracaktadır.
Özellikle devlete karşı eleştirel fikirlerin paylaşıldığı mecralarda, kimlik doğrulamanın bir ifşa aracı olarak kullanılabileceği endişesi, ifade özgürlüğü üzerinde caydırıcı bir etki yaratma potansiyeli taşıdığı aşikardır. Devletin sosyal medya ve paylaşılan fikirler üzerindeki kontrolcü gücünün bu denli artması, demokratik bir hukuk devletinde ifade hürriyetinin kuşkusuz zedeleneceği anlamına gelmektedir.
Kişisel Verilerin Güvenliği ve "Panel" Tehlikesi
Kişisel verilerin güvenliği açısından Türkiye’nin halihazırda mücadele ettiği "panel" sistemleri ve bu yöntem aracılığıyla gerçekleştirilen veri sızıntıları, bu yasa ile yeni bir tehlike boyutuna evrilebilecektir. Kötü niyetli kişilerin, panel adlı platformlar üzerinden sızdırılan kimlik verilerini kullanarak başkaları adına sosyal medya hesapları açması ve kimlik doğrulama adımlarını geçmesi durumunda, gerçek kimlik sahiplerinin kendilerinden habersiz açılan sosyal medya hesaplarından paylaşılan suç teşkil eden içeriklerden dolayı cezai sorumlulukla karşı karşıya kalma riski bulunmaktadır.
Ülkemizde panel adı verilen sitemlerle mücadelede sürmekte iken ve henüz tam başarı da sağlanamamışken, sosyal medya girişlerinde kimlik doğrulaması yönteminin etkin şekilde kullanılmasının faydadan çok zarar getireceği oldukça açıktır.
Sonuç
Sonuç olarak, çocukları koruma gayesiyle yola çıkan bu düzenlemenin, bireysel hak ve özgürlükleri feda etmeden uygulanabilmesi için alternatif yöntemlerin de masaya yatırılmasının daha iyi bir çözüm olduğu kanaatindeyim. Kimlik bilgilerinin platformlara teslim edilmesi yerine, doğrulamanın cihaz tabanlı veya işletim sistemi seviyesinde yapıldığı modeller, kişisel verilerin sosyal medyadaki hesaplarla ilişkilendirilmesine karşı çok daha yerinde bir tercih olacağı kanaatindeyim.
Yorumlar